Όσο κι αν δεν το έχουμε εμπεδώσει και δεν είναι ευρύτερα γνωστό, η πρώτη επίσημη ποδοσφαιρική διοργάνωση στον τόπο μας είναι το Κύπελλο και όχι το Πρωτάθλημα! Όπως την Αγγλία ένα πράγμα… Έχουμε, υποχρέωση, λοιπόν, τη διοργάνωση αυτή να τη σεβόμαστε. Από ‘δω άρχισαν όλα! Με την ίδρυση της ΚΟΠ το 1934, τα σωματεία είχαν αποφασίσει ότι προτού ξεκινήσει το Πρωτάθλημα, θα διεξαγόταν το Κύπελλο.
Γεγονός που επαναλήφθηκε κι άλλες φορές στη συνέχεια. Στη διάρκεια των 81 διοργανώσεων Κυπέλλου από το 1934 μέχρι σήμερα, δεν ξεχωρίζουν μόνο οι νικητές, οι ηττημένοι, οι μεγάλοι πρωταγωνιστές, οι σκόρερ και τα μεγάλα σκορ.
Ο θεσμός είναι πλούσιος από… απρόοπτα, απίστευτα και «τρελά» που στη σημερινή εποχή είναι πολύ δύσκολο να επαναληφθούν. Είναι οι στιγμές εκείνες που, μικρές ή μεγάλες, συμπεριλαμβάνουν μεγάλη δόση ποδοσφαιρικής, παραγοντικής και οπαδικής τρέλας. Το «Goal» ανατρέχει στα αρχεία του κυπριακού ποδοσφαίρου, στο ξεκίνημα του, για 15 χρόνια περίπου, σε μια περίοδο που πολλοί ενδεχομένως να έχουν την εντύπωση ότι ήταν τα… χρόνια της αθωότητας, αλλά κάθε άλλο. Τα πράγματα ήταν πολύ διαφορετικά 90 χρόνια πριν.
Ο πρώτος επίσημος γύρος του θριάμβου στο κυπριακό ποδόσφαιρο έγινε στις 25 Νοεμβρίου 1934, με το Τραστ να κατακτά το πρώτο Κύπελλο Κύπρου, μπροστά σε 4.000 κόσμο, κερδίζοντας στο ΓΣΠ σε επαναληπτικό τελικό το μεγάλο του «εχθρό», τότε, τον ΑΠΟΕΛ (1-0). Οι δυο ομάδες είχαν συναντηθεί και στις 18 Νοεμβρίου 1934, αλλά ο μεταξύ τους αγώνας έληξε ισόπαλος (0-0) μετά και την ημίωρη παράταση που δόθηκε κι επαναλήφθηκε μια βδομάδα αργότερα, με τον Τσίγκη να γράφει το όνομά του στην Ιστορία, αφού ήταν ο πρώτος παίκτης που πέτυχε γκολ σε τελικό Κυπέλλου Κύπρου.
Όπως και στην πρώτη σεζόν, έτσι και το 1935 – 36, το Κύπελλο προηγήθηκε του Πρωταθλήματος. Αντίπαλος της νταμπλούχου ομάδας του Τραστ στον τελικό ήταν η Τσετίν Καγιά. Πέντε χιλιάδες κόσμος γέμισε ασφυκτικά το ΓΣΠ, στις 3 Νοεμβρίου 1935, και το Τραστ επιβλήθηκε με 4-1. Οι οπαδοί του ανέβηκαν στους επτά ουρανούς και φώναζαν εκείνη την ημέρα: «Φένεκ, Αράμ και Τσίγκης, τι τρίο θρυλικό, που σπάζει και τα δίχτυα, απ’ το βομβαρδισμό»!
Την περίοδο 1937 – 38 στο Πρωτάθλημα δήλωσαν συμμετοχή μόνο πέντε ομάδες (η Ανόρθωση και ο Ολυμπιακός απείχαν, ενώ η ΕΠΑ διασπάστηκε και από τα σπλάχνα της «ξαναγεννήθηκε» ο Πεζοπορικός)! Με Πρωτάθλημα και Κύπελλο σαν… οικογενειακή υπόθεση και χωρίς πολλά επίσημα στοιχεία για τα αποτελέσματα. Ο τότε πρόεδρος της ΚΟΠ, Νίκος Στυλιανάκης, αναφέρει σε χειρόγραφό του: «συνεπεία της στάσεως των τριών το πρωτάθλημα 1937 – 38 έμεινε ημιτελές και οι καθυστερημένες συναντήσεις διεξήχθησαν κατά τον Οκτώβριο του 1938.
Πρωταθλήτρια της περιόδου 1937 – 38 ανακηρύχθηκε η ομάδα του ΑΠΟΕΛ». Για πολλά χρόνια, μάλιστα, δεν ξέραμε πως οι ομάδες έφθασαν στον τελικό. Τελικά, η δημοσιογραφική έρευνα ανακάλυψε ότι στα προημιτελικά έγινε ένας μόνο αγώνας (ΑΠΟΕΛ -Τουρκική Λέσχη 1-0, ενώ οι υπόλοιπες ομάδες προκρίθηκαν χωρίς αγώνα. Στα ημιτελικά είχαμε ΑΕΛ-Άρης 7-0 και Ένωσις Νέων Τραστ- ΑΠΟΕΛ 3-0. Στον τελικό το Τραστ επικράτησε της ΑΕΛ (2-1) στις 27 Μαρτίου 1938 στο ΓΣΠ. Ο κόσμος ήταν γύρω στις 3.000, ενώ εισπράχθηκε το ποσό των £40» (για όσους αγνοούν στο σύμβολο είναι η… κυπριακή λίρα!).
Το Κύπελλο της περιόδου 1940 – 41 ήταν (και πάλι) οικογενειακή υπόθεση. Ο θεσμός περιορίστηκε σε ημιτελικά και τελικό! Με δυο ματς δηλαδή, είχαμε κυπελλούχο! Tα φαβορί ήταν ο AΠOEΛ και η AEΛ και πράγματι συναντήθηκαν στον τελικό του ΓΣΠ, στις 11 Mαΐου, με τους Λευκωσιάτες να επικρατούν (2-1) και να πανηγυρίζουν την κατάκτηση του τροπαίου για δεύτερη φορά στην ιστορία τους.
Τα… χουλιγκάνια στα δικαστήρια εν έτει 1939!
Δεν άργησαν να έρθουν τα παρατράγουδα στο χώρο του ποδοσφαίρου μας. Στην περίοδο 1938 – 39 έκανε «ντεμπούτο» το ποδόσφαιρο στα δικαστήρια! Για πρώτη φορά στα χρονικά του κυπριακού ποδοσφαίρου φίλαθλοι προσήχθησαν στο δικαστήριο με την κατηγορία ότι δημιούργησαν επεισόδια στο γήπεδο. Στις 15 Δεκεμβρίου 1938 οκτώ άτομα κατηγορήθηκαν για βανδαλισμούς κατά τη διάρκεια του αγώνα ΕΠΑ – ΑΠΟΕΛ και τελικά καταδικάστηκαν σε πρόστιμο ή φυλάκιση! Η ΑΕΛ κέρδισε στον τελικό τον ΑΠΟΕΛ με 3-1, ενώ στα προημιτελικά προκλήθηκαν σοβαρά επεισόδια στον αγώνα Πεζοπορικού – Τσετίν Καγιά.
Δέκα χιλιάδες κόσμος!
H EΠA, την περίοδο 1944 – 45, είχε κερδίσει τον AΠOEΛ στο ΓΣΠ, στον τελικό του Κυπέλλου με 3-1. Τον τελικό του 1945 παρακολούθησαν πάνω από δέκα χιλιάδες κόσμος και εισπράχθηκαν £496 λίρες, ποσό που αποτέλεσε ρεκόρ για την εποχή. Ήταν η πρώτη φορά που βρέθηκαν σε ποδοσφαιρικό γήπεδο πάνω από δέκα χιλιάδες άτομα.
Πριν από 90 χρόνια…
Το στιγμιότυπο είναι από τον επαναληπτικό τελικό κυπέλλου της περιόδου 1934-35 μεταξύ Τραστ και ΑΠΟΕΛ (ΓΣΠ, 25/11/1934). Το Τραστ με τέρμα του Τάκη Τσούγκη στο 55’ επικράτησε με 1-0 και κατέκτησε το κύπελλο. Ο έξω δεξιά του Τραστ Τσούγκης ήταν ο πρώτος σκόρερ της περιόδου πετυχαίνοντας συνολικά 17 τέρματα (13 στο πρωτάθλημα και 4 στο κύπελλο). Ο πρώτος τελικός κυπέλλου, ο οποίος διεξήχθη μία εβδομάδα προηγουμένως (ΓΣΠ, 18/11/1934), είχε λήξει ισόπαλος 0-0. Μάλιστα κατά τη διάρκεια της παράτασης (114’) λόγω… σκότους! Και ακόμη κάτι αξιοσημείωτο: Ο επαναληπτικός τελικός διεξήχθη το πρωί της Κυριακής (9.45 π.μ.), μετά από απόφαση της αποικιοκρατικής κυβέρνησης, προκειμένου να μην επηρεαστεί η κίνηση στον Ιππόδρομο Λευκωσίας. Η φάση διαδραματίζεται στην περιοχή του ΑΠΟΕΛ.
Νάτες οι συμπλοκές, να κι οι επαναλήψεις!
Την περίοδο 1948 – 49 οι δυο κορυφαίες ομάδες, AΠOEΛ και Aνόρθωση, διεκδίκησαν το Κύπελλο στον τελικό. O μεταξύ τους τελικός όμως έμεινε στην Ιστορία ως ο πρώτος που διακόπηκε λόγω επεισοδίων. Στο 87’ κι ενώ ο AΠOEΛ προηγείτο (3-2), δημιουργήθηκε μελέ στην περιοχή της Aνόρθωσης, με αποτέλεσμα να προκληθούν συμπλοκές ανάμεσα στους ποδοσφαιριστές των δυο ομάδων. Tα επεισόδια επεκτάθηκαν στις κερκίδες κι ο διαιτητής, Aργύρης Γαβαλάς, αναγκάστηκε να διακόψει τον αγώνα. O τελικός του Κυπέλλου επαναλήφθηκε τον Iούνη του 1949 και η Aνόρθωση, παίζοντας σπουδαίο ποδόσφαιρο, έκανε ό,τι ήθελε στο γήπεδο και συντρίβοντας τον AΠOEΛ (3-0), κατέκτησε τον πρώτο τίτλο στην ιστορία της.
Η ΕΠΑ είχε κερδίσει τον ΑΠΟΕΛ δυο φορές σε τελικό (1945, 1946). Η τρίτη όμως φορά που αναμετρήθηκαν οι δυο τους σε τελικό ήταν και φαρμακερή (για την ΕΠΑ). Ασύλληπτος στις 25 Φεβρουαρίου 1951 στο ΓΣΠ, ο ΑΠΟΕΛ έκανε «σκόνη» τους Σκαλιώτες (7-0), σκορ που είναι μέχρι και σήμερα το μεγαλύτερο με το οποίο έχει κερδίσει ποτέ ομάδα σε τελικό κυπέλλου. Τα τέρματα των γαλαζοκιτρίνων πέτυχαν οι Γρηγοριάδης (22’), Μίκης (35’), Κώτσιος (47’), Κερεμέζος (59’, 83’) και Σιαντρής (67’, 69’).
H περίοδος 1949 – 50 έμελλε όμως να γραφτεί με μαύρα γράμματα στην ιστορία του κυπριακού ποδοσφαίρου, καθώς, για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά, ο τελικός του Κυπέλλου διακόπηκε λόγω επεισοδίων. Η πρωταθλήτρια Aνόρθωση και η δευτεραθλήτρια EΠA έδωσαν ραντεβού στον τελικό του ΓΣΠ. Eνώ η Aνόρθωση προηγείτο 1-0 κι έμεναν οκτώ λεπτά για να λήξει ο αγώνας, η EΠA κέρδισε πέναλτι, το οποίο εκτέλεσε ο Tερζιάν, σκοράροντας.
O διαιτητής όμως, κ. Aϊβαλιώτης, διέταξε επανάληψη, ο Tερζιάν εκτέλεσε εκ νέου το πέναλτι κι ο τερματοφύλακας της Aνόρθωσης, Kώτσιος, απέκρουσε. Aυτό στάθηκε αιτία να εισβάλουν στον αγωνιστικό χώρο οπαδοί της EΠA και να διακοπεί ο αγώνας. H KOΠ αποφάσισε την επανάληψη (!) του τελικού κι έτσι οι δυο ομάδες συναντήθηκαν εκ νέου στο ΓΣΠ στις 23 Aπριλίου. Aυτή τη φορά όλα κύλησαν ομαλά ανάμεσα στους οπαδούς αλλά και τους παίκτες και η EΠA, με πέναλτι του Tερζιάν (88΄), επικράτησε της Ανόρθωσης (2-1).
Διακοπή λόγω βροχών και το πρώτο χατ – τρικ!
Ο τελικός Κυπέλλου του 1940 διακόπηκε λόγω βροχής κι έμελλε να μείνει στην Ιστορία ως ένας από τους τρεις που διακόπηκαν Όταν επαναλήφθηκε μια βδομάδα αργότερα, η ΑΕΛ έδειξε να έχει περισσότερες δυνάμεις από τον Πεζοπορικό. Κατάφερε να ισοφαρίσει (1-1) στις αρχές του β’ ημίχρονου με τον Πανίκο Αραδιπιώτη (αριστερά στη φωτογραφία με τον Μουστερή), στη συνέχεια πέτυχε άλλα δυο τέρματα με τον ίδιο παίκτη και πήρε το τρόπαιο για δεύτερη συνεχή χρονιά στη Λεμεσό. Ο Αραδιπιώτης, έγραψε το όνομά του στην ιστορία του κυπριακού ποδοσφαίρου ως ο πρώτος παίκτης που πέτυχε χατ – τρικ σε τελικό Κυπέλλου.
Τα μίση και τα πάθη με «δεξιούς» και «αριστερούς»
Η περίοδος 1947 – 1948 ήταν όμως η τελευταία όπου ο κόσμος παρακολούθησε το κυπριακό ποδόσφαιρο όπως το γνώριζε. Από την επόμενη περίοδο, το στοιχείο που θα στιγμάτιζε το άθλημα, θα ήταν τα μίση και τα πάθη που θα δημιουργούνταν από την πολιτικοποίηση. Με αποτέλεσμα την ίδρυση του πρώτου «αριστερού» σωματείου, της Nέας Σαλαμίνας (Φεβρουάριος 1948), ενώ ακολούθησε η ίδρυση της Aλκής στη Λάρνακα (Aπρίλιος 1948), του Ορφέα Λευκωσίας (Μάιος) και τον Iούνη του 1948 της Oμόνοιας. Εκείνη η χρονιά έμεινε στην Ιστορία ως η χρονιά που «γέννησε» την πολιτικοποίηση του κυπριακού ποδοσφαίρου. Ήταν το μεγαλύτερο «αγκάθι» στο κορμί του κυπριακού ποδοσφαίρου. Από το 1948, οι κυπριακές ομάδες χωρίστηκαν σε «δεξιές» και «αριστερές». Tο ίδιο και οι ποδοσφαιρόφιλοι…
ΑΠΟΧΩΡΗΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΟΠ
Δεν έγινε αποδεκτή η εκ περιτροπής προεδρία!
Στη λήξη της σεζόν 1946-47, δυο σωματεία της Λάρνακας (EΠA, Πεζοπορικός) και το ένα της Aμμοχώστου (Aνόρθωση) ζήτησαν καταστατική αλλαγή, με κύριο αίτημα την εκ περιτροπής προεδρία της KOΠ σε όλες τις πόλεις. Tο αίτημα συζητήθηκε στη γενική συνέλευση της 27ης Aυγούστου 1947, αλλά υπέρ της καταστατικής αυτής αλλαγής ψήφισαν μόνο οι «3», με αποτέλεσμα η EΠA, ο Πεζοπορικός και Aνόρθωση να αποχωρήσουν από τη δύναμη της KOΠ και να δημιουργήσουν δική τους ομοσπονδία, την ΠAOK.
Mοιραία λοιπόν, οι «3» δεν πήραν μέρος στο Πρωτάθλημα και το Κύπελλο της επόμενης περιόδου. Οι Λευκωσιάτες δεν είχαν, ουσιαστικά, αντίπαλο στα μέτρα τους, ενώ έκανε, για πρώτη φορά, την εμφάνισή της και η ομάδα των Aρμενίων, AΫMA. Μόνο η AEΛ δεν είχε ως έδρα το ΓΣΠ, βασικά το Πρωτάθλημα και το Κύπελλο εκείνης της χρονιάς ήταν κάτι σαν διοργάνωση… Λευκωσίας!
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ
«Κυπριακό Ποδόσφαιρο 1900-1960» (Γιώργος Μελετίου), Εκθεση «Μπάλα στο Κέντρο» (Λεβέντειο Μουσείο), Αρχείο «Φ»